4921 жас, мыңдаған тағдыр: QyzPU-да болашақ ұстаздар қандай ортада қалыптасады

Бауырмалдық – қазақ қоғамындағы ежелден келе жатқан құндылықтардың бірі. Ол тек ағайын арасындағы жақындықпен шектелмейді. Өзгені түсіну, қолдау, жанындағы адамның қуанышы мен қиындығына ортақтасу да осы ұғымның аясында. Ал мұндай қасиеттерді бала бойына қалыптастыратын маман – ең алдымен педагог.

Осы тұрғыдан алғанда, мұғалім даярлайтын жоғары оқу орнының міндеті тек кәсіби білім берумен шектелмейді. Болашақ ұстаздың адамдармен қарым-қатынас орната білуі, әр баланың мінезі мен ерекшелігін түсінуі, сыныптағы өзара сыйластықты қалыптастыруы да маңызды.

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің биылғы қабылдау көрсеткіші де бұл бағыттағы білімге деген қызығушылықтың жоғары екенін аңғартады. 2026–2027 оқу жылына университеттің бакалавриат бағдарламаларына 4921 студент қабылданған. Оның 3819-ы мемлекеттік грант иегері болса, 1102 талапкер ақылы негізде оқуға түскен. Қабылданғандардың қатарында 730 «Алтын белгі» иегері, 815 үздік аттестат иегері және ҰБТ-дан 120-дан жоғары балл жинаған 418 талапкер бар.
Бауырмалдық отбасынан басталып, қоғамға тарайды

«Бауырмалдық» дегенде көбіне бір үйде өскен аға-іні, әпке-сіңлі арасындағы байланысты елестетеміз. Психологияда ағайынды адамдар арасындағы қарым-қатынасты сиблингтік қарым-қатынас деп атайды. Адамның алғашқы әлеуметтік тәжірибелерінің бірі де осы ортада қалыптасады.

Бала бауырынан бір нәрсені бөлісуді, кезек күтуді, ренжіскеннен кейін қайта татуласуды, өзгенің көңіл күйін байқауды үйренеді. Яғни сиблингтік қарым-қатынас адамның кейінгі әлеуметтік байланыстарына да әсер ететін тәжірибе алаңы іспетті.

Бұл да педагог мамандығының табиғатымен үндеседі. Себебі мұғалім күн сайын мінезі, тәрбиесі, ортасы әртүрлі ондаған баламен жұмыс істейді. Бір оқушыға қатты сөз айтылғанда екіншісінің көңіліне қалай әсер ететінін түсіну, сыныпта өзара қолдау ортасын қалыптастыру, балалардың бір-біріне құрметпен қарауын үйрету – педагогтің кәсіби міндеттерінің бір бөлігі.

Сондықтан педагогке қажет құзыреттілік тек пәнді жақсы білумен өлшенбейді. Адаммен тіл табыса білу, эмпатия, жауапкершілік, өзгенің шекарасын құрметтеу және ортақ орта қалыптастыру қабілеті де маңызды.

5 мыңға жуық жаңа студент – бір ортаға қосылған мыңдаған тағдыр

Биыл QyzPU табалдырығын аттаған жастардың әлеуметтік және өмірлік тәжірибесі де әртүрлі. Университет мәліметінше, жаңа студенттердің қатарында 55 қандас, 16 жетім бала, ерекше білім беру қажеттілігі бар 31 талапкер бар. Сонымен бірге толық емес отбасылардан 46, көпбалалы отбасылардан 138 студент қабылданған.

Бұл сандардың ар жағында әртүрлі отбасы, тәрбие, орта және тағдыр тұр.

Бір аудиторияға ауылдан келген қыз бен мегаполисте өскен студент, көпбалалы отбасындағы перзент пен жалғызбасты ата-ананың тәрбиесін көрген жас қатар отыруы мүмкін. Олардың бір-біріне бейімделуі, түсінісуі, қолдауы – студенттік өмірдің маңызды бөлігі.

Осы жерде бауырмалдық ұғымының аясы кеңейеді. Бір-бірімен туыстық байланысы жоқ жастардың да бір-біріне «бауыр» ретінде қарауы, қиындықта қол ұшын созуы – әлеуметтік ортадағы адамгершілік мәдениеттің көрінісі.

Университет – тек мамандық алатын жер емес

QyzPU өз миссиясын сапалы білім беріп қана қоймай, кәсіби құзыретті, қоғам игілігіне қызмет ететін тұлға қалыптастырумен байланыстырады. Университеттің ресми сайтында да тәрбие мен құндылыққа мән беру оқу орнының негізгі бағыттарының бірі ретінде көрсетілген.

Бұл ұстаным университеттің бұрынғы жұмыстарынан да байқалады. Мәселен, QyzPU-да студенттер арасындағы жағымды қарым-қатынасты қалыптастыруға бағытталған психологиялық семинарлар өткізілген. Оның мақсаты адамдар арасындағы қарым-қатынастың ерекшеліктерін түсіндіру және студенттер арасында жағымды орта қалыптастыру болған.

Ал педагог үшін мұндай тәжірибенің маңызы ерекше. Университетте қалыптасқан қарым-қатынас мәдениеті ертең оның сыныбына да берілуі мүмкін.

Өйткені балаға «бір-біріңді сыйлаңдар» деп айту жеткіліксіз. Мұны мұғалімнің өзі ісімен көрсетуі керек. Әлсіздеу оқушыны өзгелерден бөліп тастамау, сыныптағы тұйық баланы ортаға тарту, балалар арасындағы жанжалды ушықтырмай шешу – мұның бәрі ізгі қарым-қатынастың нақты көріністері.

Бауырмалдық – болашақ ұстаздың бойындағы құндылық

Қазір білім беру саласында технология, жасанды интеллект, цифрлық құралдар туралы көп айтылады. QyzPU-дың өзі де білім беру жүйесіне цифрландыру мен жасанды интеллект дәуірінің жаңа талаптар қойып отырғанын атап өтеді.

Алайда технология қанша дамығанымен, педагогтің адаммен қарым-қатынас орнату қабілетінің орны бөлек.

Болашақ мұғалім баланың тек бағасын емес, оның көңіл күйін де байқай білуі керек. Оқушының қателігін сынаудан бұрын себебін түсінуге тырысуы қажет. Бір баланың жетістігі екіншісінің өзіне деген сенімін түсірмеуі үшін сыныпта бәсекемен қатар өзара қолдау мәдениетін де қалыптастырғаны маңызды.

Осының бәрі түптеп келгенде адамды адам ретінде қабылдаудан басталады.

Сондықтан бауырмалдық пен сиблингтік қарым-қатынас туралы түсінік тек отбасы шеңберіндегі мәселе емес. Ол мектепке, университетке, кейін тұтас қоғамға жалғасатын қарым-қатынас мәдениетінің бір бөлігі.

Биыл QyzPU-ға қабылданған 4921 жас үшін университеттегі жылдар тек диплом алатын кезең емес. Бұл – кәсіби маман ретінде қалыптасумен қатар, әртүрлі адамдармен бірге өмір сүруді, өзгені түсінуді, қолдауды және қоғамға пайда әкелуді үйренетін уақыт.

Ал ертең сол жастардың бір бөлігі мектепке мұғалім болып барған кезде, университет қабырғасында қалыптасқан осы құндылықтарды өз шәкірттеріне жеткізеді. Бауырмалдықтың бір ұрпақтан екіншісіне берілуі де осылай жалғасады.

Садырбаева Бахытжамал Амангелдикызы, Беркутбаева Махаббат Закановна.
Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті, Практикалық шетел тілі кафедрасы